Kościół Świętych Piotra i Pawła w Tyńcu

Opactwo Benedyktynów

Archidiecezja Krakowska

Klasztor Benedyktynów w Tyńcu to kolejny zaliczający się do grupy najstarszych klasztorów w Polsce. Według tradycji został ufundowany w 1044 roku przez Kazimierza Odnowiciela. Prawdopodobnie inicjatorką fundacji była matka króla Kazimierza – Rycheza. Jej rodzice założyli klasztor w Brauweiler, a właśnie z tego klasztoru pochodzili pierwsi zakonnicy tynieccy. Klasztor w Tyńcu od początku swego istnienia był pod szczególną opieką królewską. Potwierdza to najstarszy z dokumentów tynieckich, tzw. dokument kardynała Idziego pochodzący z lat około 1123–1125. Dokument ten mówi o nadaniach na rzecz klasztoru, jakie uczynili król Bolesław Śmiały, królowa Judyta oraz Bolesław Krzywousty. Jednak największy okres świetności klasztoru przypada na czasy panowania Kazimierza Wielkiego. Opat tyniecki Jan był zaufanym przyjacielem i spowiednikiem króla. Dzięki temu król nadał prawa miejskie wielu osadom pozostającym we władaniu Tyńca. Również za czasów panowania Jagiellonów cieszył się sporą uwagą władców oraz władz kościelnych. W tym czasie zakonnicy tynieccy zostali zobowiązani do realizacji dwóch bardzo odpowiedzialnych zadań. W 1336 roku papież Benedykt XII wydał bullę zwaną Benedictina, która ustanawiała polską prowincję benedyktyńską, zwierzchnikiem jej miał zostać opat tyniecki, jednak zaraz po śmierci papieża owa idea upadła.
Opactwo tynieckie zostało wybudowane w miejscu, gdzie wcześniej znajdował się gród. Początkowo zabudowa klasztorna była drewniana, jednak w drugiej połowie XI wieku zaczęto wznosić zabudowania z kamienia. Wówczas powstała trójnawowa bazylika, której pozostałości możemy oglądać do dnia dzisiejszego. W pobliżu miejsca, gdzie znajduje się opactwo tynieckie, w średniowieczu przebiegała granica polsko-czeska. Dlatego w tym okresie na wzgórzu obok klasztoru funkcjonował zamek, a wzgórze pełniło również rolę nadgranicznej strażnicy.
Już w XIII wieku klasztor został otoczony murami obronnymi, które miały chodniki dla straży, blanki i strzelnice. Po potopie szwedzkim mury zostały rozbudowane i wzmocnione o bastiony. Dzięki temu klasztor nadal był twierdzą. Na przełomie XIV i XV wieku opat Mścisław wraz z biskupem krakowskim Piotrem Wyszem opracowywali reformę Kościoła. Biskup krakowski zlecił wówczas opatowi tynieckiemu wizytację klasztorów benedyktyńskich w Małopolsce. Wraz z końcem XVIII wieku na opactwo tynieckie spadło wiele klęsk. Po pierwszym rozbiorze Polski konfederaci barscy schronili się w opactwie i z murów klasztornych odpierali atak wojsk rosyjskich. Podczas walk klasztor w znacznym stopniu został zniszczony. Opat Florian Amand Jankowski podjął się odbudowy zabudowań klasztornych, w trakcie tej odbudowy została powiększona również biblioteka klasztorna. Jednak już w 1816 roku opactwo uległo kasacie. Zaraz po kasacie, w latach 1821–1826 w klasztorze miało swoją siedzibę biskupstwo, które następnie zostało przeniesione do Tarnowa. W tym czasie biskupem został niemiecki benedyktyn Tomasz Grzegorz Ziegler, uratował on przed zniszczeniem wiele cennych naczyń liturgicznych, szat, ale przede wszystkim bibliotekę, wywożąc je do Tarnowa, gdzie pozostają do dziś. W 1831 roku klasztor spłonął w kolejnym pożarze. Ponieważ pożar ten miał miejsce po kasacie klasztoru, zabudowania klasztorne nie zostały odbudowane i stał się on ruiną. Benedyktyni na Wzgórze Tynieckie powrócili tuż przed wybuchem II wojny światowej, w wyniku ponownej fundacji w tym miejscu kardynała Adama Sapiehy.
29 lipca 1939 roku do Tyńca przybyło jedenastu mnichów pod przewodnictwem nowego przełożonego o. Karola van Oost. Odbudowę zabudowań klasztornych przerwała wojna, prace renowacyjne ruszyły na nowo dopiero w 1947 roku. W 1968 roku klasztorowi przywrócono godność opactwa.
Klasztor był wielokrotnie przebudowywany. W XV wieku rozbudowano go w kierunku południowym i zachodnim, przekształcając zabudowę na styl gotycki. W XVI wieku zamek został przekształcony na mieszkanie dla opata. Natomiast w XVII wieku, po potopie szwedzkim, podczas którego bardzo ucierpiał, klasztor wraz z bazyliką zyskały kształt barokowy.
Obecnie najokazalszą budowlą jest kościół pw. świętych Piotra i Pawła. Wyposażenie kościoła łączy w sobie cechy charakterystyczne dwóch stylów – barokowego i rokokowego. Kościół złożony jest z czteroprzęsłowego prezbiterium oraz trzyprzęsłowej nawy, wzdłuż której znajdują się kaplice. Kościół jest przykryty XVII-wiecznym sklepieniem kolebkowym z lunetami. Sklepienie dodatkowo zdobią bogate stiuki oraz polichromie pochodzące z XVIII wieku.
Wśród wielu ołtarzy znajdujących się w kościele na szczególną uwagę zasługuje ołtarz główny wykonany z czarnego marmuru, utrzymany w stylu rokokowym, przedstawiający Trójcę Świętą oraz świętych Piotra i Pawła. Jego autorem jest Franciszek Placidi.
Obecnie benedyktyni tynieccy zajmują się utrzymaniem ogrodu i gospodarstwa przyklasztornego, a także kontynuują prace renowacyjne. Prowadzą wydawnictwo oraz badania naukowe w obrębie liturgii, biblistyki i historii. Pod kierunkiem benedyktynów tynieckich przygotowano wydanie nowego przekładu Biblii, zwane Biblią Tysiąclecia. Benedyktyni tynieccy prowadzą również Dom Gości, do którego przybywają ludzie, by szukać skupienia i ciszy w rytmie modlitwy i pracy zakonników. Jednostka gospodarcza „Benedicte" zajmuje się m.in. wytwarzaniem i sprzedażą własnych produktów żywnościowych.

Tyniec_benedyktyni_001.jpg
Tyniec_benedyktyni_007.jpg
Tyniec_benedyktyni_064.jpg
Tyniec_benedyktyni_041.jpg
Tyniec_benedyktyni_010.jpg
Tyniec_benedyktyni_013.jpg
Tyniec_benedyktyni_042.jpg
Tyniec_benedyktyni_044.jpg
Tyniec_benedyktyni_045.jpg
Tyniec_benedyktyni_048.jpg
Tyniec_benedyktyni_050.jpg
Tyniec_benedyktyni_053.jpg
Tyniec_benedyktyni_022.jpg
Tyniec_benedyktyni_016.jpg
Tyniec_benedyktyni_030.jpg
Tyniec_benedyktyni_036.jpg
Tyniec_benedyktyni_060.jpg
Tyniec_benedyktyni_059.jpg