Bazylika Bożego Ciała

Opactwo Kanoników Regularnych Laterańskich

data nadania tytułu bazyliki mniejszej 
24 stycznia 2005 roku 

Archidiecezja Krakowska

Bazylika Bożego Ciała Kanoników Regularnych Laterańskich jest jednym z najcenniejszych zabytków kultury średniowiecznej w Europie Środkowej. Kazimierz – niegdyś miasto, a dzisiaj dzielnica Krakowa – lokował król Kazimierz Wielki, nadając mu prawo magdeburskie. Wraz z fundacją miasta powstała też nowa parafia, która otrzymała wezwanie Bożego Ciała. Sprawa osadzenia kanoników regularnych przy kościele farnym na Kazimierzu ciągnęła się od 1366 roku. Ostatecznie kanonicy przybyli do Krakowa z Kłodzka na zaproszenie króla Władysława Jagiełły, za równoczesną zgodą biskupa Piotra Wysza, prawdopodobnie w 1399 roku. Dokument fundacji, opatrzony datą 26 marca 1405 roku, przechowywany dotąd w archiwum klasztornym, jest uroczystym aktem prawnej regulacji ich obecności i działalności. Dekret papieski zatwierdzający fundację wydano w 1426 roku. Warto także wspomnieć, że klasztor zaczerpnął swoją nazwę od tytułu kościoła.
Pierwszy kościół był drewniany. Budowę nowej, murowanej świątyni, rozpoczęto w roku 1385. W 1405 roku Władysław Jagiełło sprowadził z Kłodzka kanoników regularnych. Dla nich w latach późniejszych zbudowano przy kościele klasztor. Dobrze przygotowani intelektualnie kanonicy tworzyli bowiem wzorowe parafie miejskie, opiekowali się szkołami i szpitalami, oddawali się kaznodziejstwu. Gorliwość zakonników łączyła się z pracą naukową i współpracą z Akademią Krakowską. Ze swej działalności słynęły: skryptorium klasztorne, z którego mógł wyjść Psałterz floriański, pracownia miniatorska, malarska i rzeźbiarska. Zakonnicy byli zobowiązani „w miejsce prac ręcznych, codziennie od obiadu aż do nieszporów czytać i pisać homilie oraz inne święte księgi". Kodeksy teologiczno-liturgiczne produkowali na własny użytek i na sprzedaż. Biblioteka kanonii kazimierskiej, z bezcennym księgozbiorem, posiada dzisiaj 4200 inkunabułów i starodruków. Nie dziwi to, bowiem znana jest tradycja naukowa całego ruchu kanonickiego – tym bardziej, że klasztor w czeskich Roudnicach, z którego poprzez Kłodzko przybyli kanonicy, zakładając kongregację Bożego Ciała, był ściśle powiązany z uniwersytetem praskim. Z końcem XVII wieku kanonicy nawiązali kontakty naukowe z jezuickim uniwersytetem w Ołomuńcu. Po śmierci Jagiełły kontakty dworu z klasztorem nie ustały i kanonicy cieszyli się przychylnością kolejnych monarchów z dynastii jagiellońskiej, a także Stefana Batorego. Drogą darowizn i skupu doszli szybko do posiadania 9 folwarków, a dochodowość włości klasztornych zwiększała eksploatacja lasów i kamieniołomów, produkcja wapna czy praca młynów. W skład kongregacji krakowskiej weszły zakładane później domy zakonne, w stosunku do których klasztor Bożego Ciała pełnił funkcję klasztoru macierzystego. Tak powstały kanonie w Kurozwękach, Kłobucku, Kraśniku i Kłodawie. Ponadto w XVII wieku zależne były od niego klasztory w Wilnie, Krzemienicy, Bychowie, Słonimie i Wolbromiu. Stan taki utrzymywał się z niewielkimi zmianami do XIX wieku, kiedy to większość klasztorów kanonickich została skasowana przez władze zaborcze.
Początkowo kanonicy regularni zamieszkiwali na plebanii pozostawionej przez ostatniego proboszcza parafii, Jana z Tenczyna, oraz w kamienicy ofiarowanej wspólnocie przez biskupa krakowskiego, Piotra Wysza. Około 1410 roku opat Konrad Aleman rozpoczął budowę dzisiejszego klasztoru. Rozbudowie uległ także kościół parafialny. Prace zakończono w 1500 roku uroczystym poświęceniem z konsekracją ołtarzy w nawach bocznych korpusu i w zakrystii. Kolejne prace wykonano w drugiej połowie XVI wieku, kiedy to w 1556 roku w wyniku pożaru spaliła się wieża z czterema dzwonami, a także po pożarze w 1594 roku. W pierwszej połowie XVII wieku wybudowano kruchty, ogrójec oraz kapitularz między kruchtą północną a skarbcem. Okres wojen szwedzkich i późniejszych rozbiorów Polski fatalnie odbił się na stanie klasztoru. Biblioteka została obrabowana w czasie najazdu szwedzkiego w 1655 roku, a klasztor zamieniono na kwaterę samego króla Karola Gustawa. Niemałe szkody poniesiono także w roku 1795, w czasie okupacji klasztoru przez wojska austriackie, i przez wojska rosyjskie w 1848 roku. Aby ocalić prepozyturę przed zupełnym upadkiem, przeor Stanisław Słowiński podjął w 1859 roku decyzję o przyłączeniu jej do włoskiej kongregacji kanoników regularnych laterańskich, co trzy lata później zatwierdził papież Pius IX. Ponadto Kapituła Generalna Zakonu w 1861 roku podniosła prepozyturę do godności opactwa, zaś 4 maja 1952 roku, po utworzeniu Polskiej Prowincji, wyznaczono ją na siedzibę wizytatora prowincjalnego.
Kościół Bożego Ciała zalicza się do najpiękniejszych przykładów gotyckiego budownictwa sakralnego. Należy on do grupy kościołów zbudowanych z zastosowaniem systemu filarowo-skarpowego, który umożliwił wznoszenie budowli bazylikowych bez zastosowania łuków oporowych, łącząc w sobie wszystkie charakterystyczne elementy krakowskiej szkoły architektonicznej przełomu XIV i XV wieku. Jest to budowla orientowana, wydłużona, trójnawowa, o wymiarach 73 m długości, 24 m szerokości i 25 m wysokości do sklepienia; wysokość wieży dochodzi do 70 m. Od strony północnej do ściany korpusu nawowego przylegała kaplica Matki Boskiej i Trzech Króli. Okna wypełnione były witrażami, a do kościoła prowadziły cztery wejścia. Wejście główne oraz wejścia w ścianach naw bocznych zaopatrzono monumentalnymi gotyckimi portalami o ostrołukowym zamknięciu i szerokich, profilowanych ościeżach. Wygląd, jaki kościół zyskał w XVI wieku, niewiele różnił się od stanu obecnego
Jeśli chodzi o zabudowania klasztorne, to według badań, z początku XV wieku pochodzi tylko wschodnia część zespołu budynków z wejściem głównym i pięknymi gotyckimi podziemiami; ta część została pod koniec owego wieku połączona z kościołem wąskim korytarzem, opartym na arkadzie o trzech kolumnach. W prawej części tego budynku znajdowały się pomieszczenia wspólne i reprezentacyjne, w części lewej – cele zakonników. Opat Grzegorz (1428–1440) dobudował do tego zespołu izbę chorych i bibliotekę. Jego następca, Gaspar, ukończył najstarszą część zespołu, tzn. partię południową. Kolejna przebudowa klasztoru miała miejsce w XVII wieku, za rządów dwóch opatów: Marcina Kłoczyńskiego i Jacka Liberiusza. W tym okresie do zespołu budynków klasztornych z części północnej dobudowano pomieszczenia dla odbywających nowicjat. W latach 1929–1930 powiększono część południową klasztoru, dobudowując 11 cel dla zakonników. W 1989 roku rozpoczęto kolejne prace remontowo-budowlane w klasztorze – prace przy wymianie dachów oraz konserwację zewnętrznych murów budynków. Papież Jan Paweł II dekretem z dnia 24 stycznia 2005 roku podniósł kościół do godności Bazyliki Mniejszej.

Krakow_kanonicy_001.jpg
Krakow_kanonicy_091.jpg
Krakow_kanonicy_015.jpg
Krakow_kanonicy_024.jpg
Krakow_kanonicy_031.jpg
Krakow_kanonicy_035.jpg
Krakow_kanonicy_058.jpg
Krakow_kanonicy_obraz Szafkowy z XIV wieku.jpg
Krakow_kanonicy_099.jpg
Krakow_kanonicy_063.jpg
Krakow_kanonicy_131.jpg
Krakow_kanonicy_029.jpg
Krakow_kanonicy_020.jpg
Krakow_kanonicy_080.jpg
Krakow_kanonicy_041.jpg
Krakow_kanonicy_047.jpg
Krakow_kanonicy_056.jpg
Krakow_kanonicy_049.jpg
Krakow_kanonicy_129.jpg
Krakow_kanonicy_108.jpg
Krakow_kanonicy_086.jpg
Krakow_kanonicy_034.jpg
Krakow_kanonicy_087.jpg
Krakow_kanonicy_104.jpg