Bazylika Mariacka
Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski

Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej

Matka Boża Częstochowska
koronowana
15 grudnia1968 roku

data nadania tytułu
bazyliki mniejszej
 
20 marca 1963 roku 

Archidiecezja Krakowska

Obraz MB

Kościół archiprezbiterialny Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, kościół Mariacki – największy i najważniejszy, po Katedrze Wawelskiej Kościół Krakowa, od 1963 roku wyniesiony do godności Bazyliki. Należy do najbardziej znanych zabytków Krakowa i Polski. Według Jana Długosza gotycki kościół został ufundowany przez biskupa krakowskiego Iwo Odrowąża w latach 1221-1222 na miejscu drewnianej świątyni. W latach 1290-1300 wzniesiono częściowo na jego fundamentach kościół w stylu gotyckim, poświęcony w 1320 roku, lecz i ta świątynia nie przypadła ludziom do gustu. Zburzono ją i wybudowano nowy, wspanialszy kościół. W latach 1355-1365 z fundacji Mikołaja Wierzynka, mieszczanina krakowskiego i stolnika sandomierskiego, dobudowano do głównego korpusu świątyni wydłużone prezbiterium. W końcu XV wieku świątynia Mariacka wzbogaciła się o arcydzieło rzeźbiarskie późnego gotyku – ołtarz główny, dzieło Wita Stwosza.
W latach 1392-1397 mistrz Mikołaj Werner wprowadził lepsze doświetlenie kościoła przez obniżenie murów naw bocznych, a w głównej wprowadził duże otwory okienne. W ten sposób halowy układ świątyni zmienił się na bazylikowy. W pierwszej połowie XV wieku przy zewnętrznych murach naw bocznych dobudowano wieniec kaplic. W tym też czasie podwyższona została wieża północna, przystosowana do pełnienia funkcji strażnicy miejskiej. W roku 1478 cieśla Matias Heringkan pokrył wieże przepięknym hełmem. Na nim umieszczono złoconą koronę w roku 1666.
W latach 90. XIX stulecia, architekt Tadeusz Stryjeński przeprowadził kompleksową restaurację kościoła. Świątynia zyskała nową dekorację malarską projektu i pędzla Jana Matejki, z którym współpracowali Stanisław Wyspiański i Józef Mehoffer. Oni też są autorami witraży w prezbiterium i nad chórem muzycznym.
Wieża wyższa, zwana Hejnalicą, ma 82 metrów wysokości. Zbudowana jest na planie kwadratu, gdzie na wysokości dziewiątej kondygnacji przechodzi w ośmiobok z ostrołukowymi wnękami, mieszczącymi dwie kondygnacje okien. Wieże nakrywa gotycki hełm, będący dziełem mistrza Matiasa Heringka z 1478 roku. Z wieży grany jest co godzinę Hejnał Mariacki. Jest on jednym z symboli Krakowa. Wieża niższa, o wysokości 69 metrów, przeznaczona jest na dzwonnicę kościelną. Na kondygnacjach wieży znajduje się pięć dzwonów, a najstarszy o wadze 900 kg. pochodzi z XIV wieku.
Do wnętrza świątyni, od strony frontowej, prowadzi barokowa kruchta. Nawa główna o wysokości 28 metrów nakryta jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Polichromię wykonali w latach 1890-1892: Jan Matejko, Józef Mehoffer i Stanisław Wyspiański, który zaprojektował również witraże. Przy filarach, dzielących nawę główną od bocznych, znajdują się XVIII-wieczne, późnobarokowe ołtarze. Umieszczono w nich obrazy wybitnych malarzy.
Przy głównym wejściu oraz obok ołtarzy znajdują się nakryte baldachimami stalle radnych i możnych rodów krakowskich z XVII wieku. Nawę główną od prezbiterium dzieli, umieszczony na tęczy krucyfiks – dzieło uczniów Wita Stwosza. Prawą nawę boczną zamyka późnobarokowy ołtarz z 1735 roku, w którym jest kamienny krucyfiks, będący dziełem Wita Stwosza. Po stronie lewej, zamykając nawę boczną, znajduje się barokowy ołtarz Św. Stanisława z drugiej połowy XVII wieku z rzeźbioną sceną Wskrzeszenia Piotrowina. Drugi barokowy ołtarz, wykonany został w 1725 roku przez architekta krakowskiego Kacpra Bażankę. W nim znajduje się obraz Zwiastowanie, namalowany w 1740 roku przez Jana Baptystę Pittoniego.
Organy w nawie głównej zbudowano w 1800 roku, w warsztacie organmistrza Ignacego Ziernickiego. W 1907 roku gruntownej przebudowy instrumentu w duchu romantycznym dokonał Kazimierz Żebrowski – znany i ceniony organmistrz z Krakowa. W latach 1987-1989 usunięto większą część instrumentu Żebrowskiego i wybudowano nowy instrument, przywracając organom pierwotnie mechaniczną trakturę gry. Oprócz organów głównych w bazylice znajdują się jeszcze organy Kazimierza Żebrowskiego w prezbiterium i organy Tomasza Falla w nawie południowej. Prezbiterium nakryte jest sklepieniem gwieździstym, wy konanym w 1442 roku. Na zwornikach żeber widnieją herby Polski, Krakowa oraz biskupa Iwo Odrowąża. Ściany zdobi polichromia wykonana w latach 1890-1892 przez Jana Matejkę. Po obu stronach prezbiterium ustawiono nakryte baldachimami stalle. Wykonane zostały w 1586 roku, a następnie w roku 1635 uzupełniono je zapleckami, które Fabian Möller ozdobił płaskorzeźbami ze scenami z życia Chrystusa i Marii.
Prezbiterium zakończone jest apsydą, którą oddziela od reszty kościoła, wykonana w brązie, balustrada z dwiema ażurowymi bramkami. Witraże w absydzie pochodzą z lat 1370-1400, przedstawiają dwa cykle: Księgę Genesis oraz sceny związane z życiem Jezusa i Marii. W prezbiterium znajduje się największy w Europie gotycki ołtarz, obrazujący "Zaśnięcie Matki Bożej w otoczeniu apostołów" – arcydzieło Wita Stwosza. W części środkowej wielkie posągi grupy Zaśnięcia MB, a wyżej scena Wniebowzięcia, w predelli drzewo Jossego, w zwieńczeniu koronacja. W wejściach do większości kaplic barokowe bramki z intarsjowanego marmuru w niektórych z ozdobnymi kratami z lat 1685-1736. Przy prezbiterium budyneczek skarbca z około 1600 roku w którym zgromadzono bogate zbiory dzieł sztuki sakralnej od końca XIV stulecia.

Krakow_Bazylika_Mariacka_71.jpg
Krakow_Bazylika_Mariacka_64.jpg
Krakow_Rynek_090712_04.jpg
Krakow_Bazylika_Mariacka_09a.jpg
Krakow_Bazylika_Mariacka_09b.jpg
Krakow_Bazylika_Mariacka_09c.jpg
Krakow_Bazylika_Mariacka_04.jpg
Krakow_Mariacki_03.jpg
Krakow_Bazylika_Mariacka_17.jpg
Krakow_Bazylika_Mariacka_13.jpg
Krakow_Bazylika_Mariacka_20.jpg
Krakow_Bazylika_Mariacka_18.jpg
Krakow_Bazylika_Mariacka_21.jpg
Krakow_Bazylika_Mariacka_15.jpg
Krakow_Bazylika_Mariacka_10.jpg
Krakow_Bazylika_Mariacka_22.jpg
Krakow_Bazylika_Mariacka_28.jpg
Krakow_Bazylika_Mariacka_24.jpg
Krakow_Bazylika_Mariacka_42.jpg
Krakow_Bazylika_Mariacka_12.jpg
Krakow_Bazylika_Mariacka_26.jpg
Krakow_Bazylika_Mariacka_32.jpg
Krakow_Bazylika_Mariacka_76.jpg
Krakow_Bazylika_Mariacka_77.jpg