Bazylika Nawiedzenia
Najświętszej Marii Panny
„na Piasku”

Sanktuarium Matki Bożej Piaskowej

Klasztor Karmelitów

Matka Boża Piaskowa
koronowana
2 września 1883 roku 

data nadania tytułu
bazyliki mniejszej 
2 października 1996 roku 

Archidiecezja Krakowska

Obraz MB

Zgodnie z legendą, kościół karmelicki na Piasku został ufundowany w 1087 roku przez Władysława Hermana jako wotum za cudowne uzdrowienie. Budowana przez niego świątynia otrzymała wezwanie Matki Boskiej Śnieżnej. Po śmierci księcia budowę kościoła kontynuował Piotr Włost Dunin. Fundacja Władysława Hermana nie została jednak potwierdzona ani przez przekazy źródłowe, ani w czasie badań archeologicznych.
Zgodnie z przekazami Liber Beneficiorum Jana Długosza, kościół i klasztor pw. Nawiedzenia NMP na Piasku został założony w 1390 roku przez królową Jadwigę i króla Władysława Jagiełłę. Fundacja została sfinalizowana w 1395 roku, zaś dwa lata później przybyli do Krakowa na Piasek pierwsi karmelici, którzy pochodzili z Czech. Budowę gotyckiego kościoła karmelitów zakończono na przełomie XV i XVI wieku dzięki wsparciu finansowemu kasztelana krakowskiego Andrzeja Tęczyńskiego i jego braci. Świątynia miała charakter halowy i trójnawowy, posiadała prezbiterium o tej samej długości co korpus. Kościół otoczony był cmentarzem. Do dnia dzisiejszego z tej gotyckiej budowli pozostała tylko część murów zasłoniętych tynkami.
Pod koniec XV wieku na ścianie zewnętrznej świątyni, niedaleko bocznego wejścia został umieszczony cudowny wizerunek przedstawiający Matkę Boską wraz z Dzieciątkiem. Do rozwoju kultu tego obrazu przyczyniła się w szczególności królowa Bona. Przed wizerunkiem Matki Boskiej Piaskowej modlili się królowie w ważnych dla kraju momentach dziejowych. Dramatycznym okresem w historii klasztoru były czasy po śmierci króla Stefana Batorego. Podwójna elekcja na tron polski szwedzkiego kandydata Zygmunta Wazy i arcyksięcia Maksymialiana Habsburga doprowadziła do wybuchu wojny domowej. Jesienią 1587 roku rozpoczęły się walki o Kraków. W czasie ich trwania część miasta strawił pożar, który spowodował zawalenie się sklepienia w kościele. Zabudowania klasztoru uległy całkowitemu zniszczeniu. Prace nad odbudową kompleksu klasztornego zostały podjęte natychmiast po zaprzestaniu działań wojennych. Dzięki pomocy finansowej królowej Anny Jagiellonki, prace remontowe zostały ukończone już około roku 1600.
W czasie potopu szwedzkiego kościół Karmelitów został doszczętnie spalony, zaś budynki klasztorne i kaplica cudownego obrazu Matki Boskiej Piaskowej zrujnowana. Tuż po opuszczeniu Krakowa przez wojska szwedzkie przystąpiono do odbudowy kompleksu klasztornego. Prace budowlane trwały przeszło dwadzieścia lat, do 1679 roku; w ich wyniku wzniesiono istniejącą do dnia dzisiejszego świątynię w stylu barokowym.
Kościół Karmelitów na Piasku jest trzynawową bazyliką z prezbiterium. Nie posiada ona nawy poprzecznej, a jej prezbiterium swoją długością równe jest nawom. Wnętrze świątyni charakteryzuje się rozległością i wysmukłością. Występują tu sklepienia kolebkowe, zaś w prezbiterium – kolebkowe z lunetami. Światło wpada do wnętrza przez barokowe okna, wypełnione różnobarwnymi witrażami.
Fasada kościoła jest dwukondygnacyjna, a jej szczyt wieńczy przyczółek z okrągłym okienkiem. Nad portalem, w niszy umieszczony jest posąg Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Bezpośrednio do fasady kościoła przylega budynek klasztoru. Na ścianach zewnętrznych obydwu budynków widnieją tablice epitafijne, przeniesione tu w XIX wieku ze zburzonego kościoła Wszystkich Świętych.
W obu nawach bocznych usytuowanych jest sześć kaplic z późnobarokowymi ołtarzami. W pierwszej z nich po prawej stronie znajduje się ołtarzyk z obrazem świętej królowej Jadwigi. Równoległa do niej jest kaplica z ołtarzem św. Józefa. W środkowej parze kaplic znajdują się odpowiednio – po stronie prawej ołtarz św. Marii Magdaleny de Pazzi, zaś po lewej ołtarz poświęcony prorokowi Eliaszowi. W ostatniej parze kaplic mieszczą się ołtarze św. Antoniego oraz Ukrzyżowania Chrystusa. W pierwszym z nich znajduje się barokowy, słynący łaskami wizerunek Chrystusa, pochodzący ze Lwowa.
Ołtarz główny został wyrzeźbiony pod koniec XVII wieku i należy do najważniejszych dzieł snycerskich doby baroku, jakie znajdują się w Krakowie. W dolnej jego części umieszczono płaskorzeźbę przedstawiającą scenę Nawiedzenia św. Elżbiety przez Matkę Boską oraz trzy obrazy: Narodzenie, Obrona Karmelu oraz Chrystus Ukrzyżowany. W środkowej kondygnacji ołtarza znajduje się płaskorzeźba, która przedstawia Matkę Boską wręczającą szkaplerz św. Szymonowi Stockowi. Górna jego część ukazuje wyobrażenie Ducha Świętego.
Pod ścianami prezbiterium umiejscowione są trzy rokokowe ołtarze wykonane w drugiej połowie XVIII wieku: św. Anny Samotrzeciej, Matki Boskiej Szkaplerznej oraz św. Antoniego Padewskiego. Przez portal umieszczony obok ołtarza św. Antoniego można przejść do kaplicy Matki Boskiej Piaskowej. Kaplica ta składa się z trzech części: kwadratowego członu środkowego oraz dwóch prostokątnych dobudówek. Posiada ona neoklasyczny ołtarz, dekorację stiukową i malarską oraz dwa chóry pochodzące z XVIII wieku. Na zewnętrznych ścianach kaplicy umieszczona jest tablica upamiętniająca koronację cudownego obrazu w 1883 roku, z okazji rocznicy wiktorii wiedeńskiej, oraz tzw. stopka Królowej Jadwigi.

Krakow_karmelici_001.jpg
Krakow_karmelici_002.jpg
Krakow_karmelici_003.jpg
Krakow_karmelici_027.jpg
Krakow_karmelici_022.jpg
Krakow_karmelici_029.jpg
Krakow_karmelici_035.jpg
Krakow_karmelici_030.jpg
Krakow_karmelici_032.jpg
Krakow_karmelici_056.jpg
Krakow_karmelici_061.jpg
Krakow_Karmelici_02.jpg
Krakow_karmelici_066.jpg
Krakow_Karmelici_03.jpg
Krakow_karmelici_046.jpg
Krakow_karmelici_048.jpg
Krakow_karmelici_050.jpg
Krakow_karmelici_053.jpg
Krakow_karmelici_073.jpg
Krakow_karmelici_074.jpg
Krakow_karmelici_076.jpg
Krakow_karmelici_045.jpg
Krakow_karmelici_013.jpg
Krakow_karmelici_033.jpg
Krakow_karmelici_006.jpg
Krakow_karmelici_007.jpg
Krakow_karmelici_004.jpg