Bazylika św. Franciszka z Asyżu

Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej

Klasztor Franciszkanów

Matka Boża Bolesna
Smętna Dobrodziejka

koronowana
20 września 1908 roku 

data nadania tytułu
bazyliki mniejszej 
29 grudnia 1919 roku 

Archidiecezja Krakowska

Obraz MB

W 1237 roku franciszkanie przybyli do Krakowa. I tylko tyle wiemy na pewno – reszta ich XIII-wiecznej historii to tylko domysły. Prawdopodobnie zwrócili się do miejscowego biskupa Wisława o zgodę na osiedlenie – i uzyskali ją. Kapituła katedralna podarowała ziemie. Za fundatora klasztoru uważa się Bolesława Wstydliwego. Za datę konsekracji przyjmuje się rok 1247. Wtedy to bowiem miało tu miejsce zgromadzenie kapituły prowincjalnej, które zawsze odbywało się w kościele konsekrowanym. Za datę zakończenia budowy uważa się rok 1269, gdy złożono tu doczesne szczątki księżnej Salomei Halickiej. W kościele pochowani zostali także Bolesław Wstydliwy oraz dwaj synowie Władysława Łokietka – Stefan i Władysław. Pierwotna świątynia wzorowana była na kościele św. Franciszka z Viterbo i była jednym z pierwszych ceglanych budynków Krakowa. Do dnia dzisiejszego zachowało się z niej tylko sklepienie zakrystii. W 1277 roku księżna Kinga podarowała franciszkanom parcelę graniczącą ze świątynią. Dobudowano drugą nawę o tej samej długości (dziś na jej miejscu znajduje się kaplica Męki Pańskiej).
Decydujący dla wyglądu świątyni był wiek XV. W 1401 roku zakończono przebudowę prezbiterium. Dwukrotnie przebudowano nawę główną (1420 i 1436). Druga przebudowa zakończyła się ponowną konsekracją kościoła, której dokonał kardynał Zbigniew Oleśnicki. Dobudowano krużganki. Odnowiona świątynia spłonęła w 1462 roku, w wyniku czego zniszczeniu uległo sklepienie kościoła, jego wnętrze, krużganki oraz wieża. W odbudowie pomógł Kazimierz Jagiellończyk. Częściowa barokizacja świątyni jest skutkiem kolejnego pożaru. W 1655 roku Szwedzi spalili kościół i klasztor. Najtragiczniejszy w skutkach był pożar, który wybuch w 1850 roku. Zniszczeniu uległy wówczas hebanowe stalle bogato inkrustowane srebrem i masą perłową. Spłonęły także dwa niezwykle cenne obrazy namalowane przez Tomasza Dolabellę w 1613 roku. Przedstawiały one sąd ostateczny oraz Boga zagniewanego na grzeszników, za którymi wstawiają się św. Franciszek i św. Dominik. Spłonęła także kolekcja portretów papieży, ołtarze, organy i nagrobki, a także bezcenne średniowieczne rękopisy z biblioteki klasztornej.
Krakowski klasztor franciszkanów (OFMConv) od samego początku miał wspierać kler diecezjalny w duszpasterstwie. Dziś dodatkowo znajduje się tam Wyższe Seminarium Duchowne Franciszkanów, miejsce kultu bł. Anieli Salawy, bł. Salomei oraz Matki Boskiej Bolesnej Smętnej Dobrodziejki Krakowa.

W obecnym kształcie kościół Franciszkanów jest budowlą ceglaną, orientowaną. Składa się z prezbiterium, transeptu i nawy oraz kaplic: Matki Boskiej, Męki Pańskiej i Błogosławionej Salomei. Wnętrze kościoła ma charakter neogotycki. Prawdziwą jego ozdobą są dzieła Stanisława Wyspiańskiego i Józefa Mehoffera. W 1895 roku Wyspiański namalował polichromię wschodniej części kościoła (resztę uzupełnił Tadeusz Popiel). Cztery lata później zlecono artyście wykonanie witraży. Dzieło swym pięknem zaskoczyło wszystkich. Koncepcja witraży Wyspiańskiego jest nowatorska. Odszedł on od średniowiecznego podziału okna na małe kwatery z odrębnymi scenami, tak bardzo mu znane z kościoła Mariackiego. Tutaj Mistrz wykorzystał w każdym przypadku całe okno do zmaterializowania swoich wizji, zarówno w witrażach figuralnych, jak i przedstawiających żywioły. Wśród nich jeden jest szczególny. Przedstawia on Boga Ojca stwarzającego świat z chaosu. Scena ta, pełna dynamizmu i mistrzowskiej gry barw, zdaje się zmieniać wraz z porą dnia.
Na uwagę zasługują również krużganki. Zwłaszcza XV-, XVI- i XVII-wieczna polichromia, która pomimo pożarów, w dużym stopniu zachowała się. Tematyka jej jest bardzo różnorodna: motywy roślinne, portrety biskupów krakowskich, cierpienia Jezusa czy walka św. Jerzego ze smokiem. Najbardziej znaną polichromią jest XV-wieczna Tłocznia Pańska. Ukazuje ona Chrystusa (z aniołami, Bogiem Ojcem i Maryją) jako tego, kto wypełnia Izajaszowe proroctwo o winnicy Pańskiej. Znajduje się tam również słynna galeria portretów biskupów krakowskich złożona z 13 fresków i 31 obrazów sztalugowych.
Kaplica Męki Pańskiej zwraca na siebie uwagę głównie drogą krzyżową, wykonaną przez Józefa Mehoffera (zamówienie to było jakby rewanżem za porażkę w konkursie na witraże, których wykonanie powierzono Wyspiańskiemu). Jak sam artysta mówił: „Ja nie dla krytyków robię te stacje, ale raczej dla ludzi prostych, zdolnych do patrzenia ze wzruszeniem na prawdę Męki, dla tych, co nie szukają na obrazach Chrystusa stąpającego rytmicznym, pełnym godności krokiem, ubranego w długie, nieskazitelnie piękne szaty jako Boga niezdolnego do cierpienia", jego droga krzyżowa ma poruszać. Godna uwagi jest także XVI-wieczna figura Chrystusa Frasobliwego. Kaplica Matki Boskiej ozdobiona jest pięknymi polichromiami z XIX wieku. Jednak największą perłą tej kaplicy jest XV/XVI-wieczny obraz Matki Boskiej Bolesnej, zwanej „Smętną Dobrodziejką Krakowa". Obraz ten w mistrzowski sposób, w pozycji ciała i rysach twarzy ukazuje cierpienie Bogarodzicy. Nad obrazem, w zwieńczeniu ołtarza znajduje się mały obraz Veraikon (Chusta Weroniki, czyli odbita twarz Chrystusa cierpiącego w koronie cierniowej) z XVII wieku.
20 grudnia 1908 roku kardynał krakowski Jan Puzyna dokonał koronacji koronami papieskimi XV-wiecznego „łaskami słynącego" wizerunku „Smętnej Dobrodziejki Krakowa". 29 grudnia 1919 roku kościół, jako jeden z pierwszych w Krakowie, został wyróżniony tytułem bazyliki mniejszej.

Krakow_franciszkanie_026.jpg
Krakow_franciszkanie_028.jpg
Krakow_franciszkanie_029.jpg
Krakow_franciszkanie_014.jpg
Krakow_franciszkanie_005.jpg
Krakow_franciszkanie_012.jpg
Krakow_franciszkanie_016.jpg
Krakow_franciszkanie_003.jpg
Krakow_franciszkanie_007.jpg
Krakow_fran_kaplica_MB_poziom.jpg
Krakow_fran_obraz_matka_boza.jpg
Krakow_franciszkanie_021.jpg
Krakow_fran_chor.jpg
Krakow_franciszkanie_023.jpg
Krakow_franciszkanie_009.jpg
Krakow_franciszkanie_035.jpg
Krakow_franciszkanie_037.jpg
Krakow_franciszkanie_039.jpg
Krakow_franciszkanie_034.jpg
Krakow_franciszkanie_041.jpg
Krakow_franciszkanie_020.jpg
Krakow_franciszkanie_032.jpg
Krakow_franciszkanie_044.jpg